Chọn Mua Một Cây Đàn

 

Bài viết này có thể là có ích với các bạn ở Việt Nam (VN) khi muốn mua 1 cây đàn sản xuất ở nước ngoài (gọi tắt là đàn ngoại). Tại sao? Sản xuất ở nước ngoài, khi vận chuyển đến VN, do điều kiện nhiệt đới hóa (tropicalized) khác nhau về nhiệt độ và độ ẩm, có thể làm sai lệch về mặt âm học do sự biến dạng của chất liệu gỗ (tuy là rất ít), gây ra 2 hiện tượng tai hại là : lạc phím và giảm độ ngân.

 

1)      Thế nào là lạc phím: Một cách vắn tắt, lạc phím là so dây mãi mà cũng không đúng, hoặc đúng ở các ngăn thấp thì lại không đúng ở các ngăn cao và ngược lại.

Cách so dây thông thường là ta bấm 1 nốt ở ngăn 5 và so nó với dây buông (không bấm) ở dây kế bên (trừ nốt Si thì ngăn 4) rồi…nghe xem nó có “giống” nhau  không. Cái sự “giống” nhau này lại là 1 đặc tính chủ quan của người nghe, có người phân biệt được, có người không phân biệt được, không biết nốt nào cao hơn, nốt nào thấp hơn. Nên có nhiều người khi đàn, bị lạc dây mà không hề biết, cứ thế mà đánh nghe rất khó chịu (dĩ nhiên ai biết là lạc dây mới khó chịu, còn nếu không biết thì chẳng sao).

Giả sử khi so theo cách nói trên + người so “biết nghe”, thấy rằng đã đúng thì chớ vội mừng.

Phải tiếp tục so ở các ngăn cao hơn.

Ví dụ: nốt Mi dây 6 buông với nốt Mi ngăn 7 dây 5. Hai nốt này cách nhau 1 bát độ (octave) tại sao lại so với nhau? Tôi xin mạn phép nói qua về mặt vật lý: Lấy nốt La làm ví dụ. Nốt La dây 5 buông có tần số f1 = 220Hz; nốt La ngăn 2 dây 3 có f2 = 440Hz; nốt La ngăn 5 dây 1 có f3 = 880Hz,…các bạn để ý nốt cao hơn có tần số bằng 1 bội số nguyên lần tần số của nốt thấp hơn. Nếu ta khảy nốt La (1) cùng lúc với nốt La (2), đến đây lại đụng đến cái “kỹ năng nghe” riêng của từng người, các bạn sẽ nghe hai âm hòa vào nhau rất “êm” (smooth) nghĩa là biên độ âm nghe “bằng phẳng” (flat). Khi có sự lạc, ví dụ nốt La (2) thay vì 440Hz lại chỉ là 438 hoặc 442Hz, ta sẽ nghe biên độ âm có sự “gợn sóng”, khi to khi nhỏ (nghe rất “tinh” mới nhận thấy được). Trong vật lý người ta gọi đó là hiện tượng “phách” (beat)

Giả sử bạn là người có khả năng phân biệt được “bằng phẳng” hay “gợn sóng”, thì bạn cần tiếp tục so thêm ở các ngăn cao khác, ví dụ:

Mi ngăn 7 dây 5 với Mi ngăn 9 dây 3; La năng 7 dây 4 với La ngăn 10 dây 2; v.v... lên đến các ngăn 12, 13,…nghĩa là bạn cần thuộc nốt trên cần đàn và so những nốt giống tên nhau nhưng cách nhau 1 bát độ ở nhiều vị trí trên cần đàn.

(cho nên mua một cây đàn thùng dây nylon loại tốt, chí ít cũng phải bỏ ra 1 giờ đồng hồ để kiểm tra việc này)

Nếu bạn không có khả năng phân biệt được “bằng phẳng” hay “gợn sóng”, thì cách tốt nhất là, có 2 cách:

·         Nhờ ai đó có khả năng này. Tôi sẵn sàng giúp các bạn nếu có thể.

·         Mua 1 cái dụng cụ “so dây”, gọi là “tuner” bán đầy dẫy trên amazon.com nhưng ở VN kiếm ra 1 cái cũng chưa chắc có. Tôi cũng chẳng có nên bạn đừng hỏi mượn tôi. Tôi biết thế thôi.

 

Đây là link bạn có thể tham khảo mua dụng cụ so dây "tuner"

  

Nó sẽ phát ra âm  đúng tần số, mình chỉ cần “có khả năng nghe” thôi. Nếu không có khả năng nghe thì nên mua

loại khác kẹp nó vô cần đàn, khảy nốt nào “nó” nghe sẽ hiển thì tần số nốt đó. Lần này thì không cần “khả năng nghe” mà là khả năng “biết nốt nào tần số bao nhiêu” ví dụ mình khảy nốt La mà thấy nó hiện “435Hz” là biết phải lên dây cao thêm chút nữa khi nào đúng 440 Hz thì thôi

Cái khả năng thứ nhất (phân biệt “bằng phẳng” hay “gợn sóng”) là do…Trời cho; cái khả năng thứ hai thì chịu khó tìm mở sách vở, tìm 1 bảng liệt kê “tần số của các nốt nhạc”

Link của bảng liệt kê tần số các nốt nhạc

Bạn sẽ theo cách nào?

2)     Giảm độ ngân: Khảy vào 1 nốt ta nghe nó còn kêu lâu hay mau, ta nói nó ngân dài hay ít ngân. Độ ngân là do cấu tạo của thùng đàn, chất liệu gỗ, kết cấu bên trong thùng,…

Nghe thế nào?   Bạn ôm đàn và áp lỗ tai vào thùng đàn (ở chỗ nào có thể được), rồi khảy. Nên khảy dây 6 (Mi thấp) rồi nhìn đồng hồ bắt đầu đếm giây. Sau 10 giây, nếu ta áp tai vào thùng đàn mà vẫn còn nghe âm thanh của nốt đó thì đàn là khá tốt, nếu sau 15 giây vẫn còn nghe là tốt.

Tôi có nghe nói những cây đàn loại thượng thặng (cỡ trên 3,000USD) có thể vẫn còn nghe sau…30 giây. Mình là người ít tiền thì thôi 10 giây là được rồi, 15 giây thì càng tốt

Tóm lại, chứng bệnh tai hại nhất là lạc phím, cái này thì các bạn nên nhờ người “nghe” tốt đi lựa dùm, vì một cây đàn tốt có khi là cả một “gia tài” với người Việt mình đó. Trên Youtube, tôi vẫn thường gặp có người đàn cây đàn mà dây lạc rất nhiều nhưng có lẽ bản thân họ không biết nên cứ đàn tỉnh bơ từ đầu đến cuối. Hi vọng các bạn sẽ không như vậy.

 

Chúc các bạn chọn được một cây đàn tốt, nó sẽ làm cho cuộc đời bạn thêm vui vẻ đó.

Thân ái

Le Vinh Quang

 

 

 

 

 

 

 

Comments

No Avatar
quanghoe on Sun, 08/05/2012 - 10:01

Em chào Thầy Quang!
Em mới tập guitar được mấy ngày, lang thang trên mạng biết được trang web này của thầy! Em mới tập nên cũng không phân biệt được âm, việc so dây là một trở ngại lớn. Qua trang web này em cũng muốn chia sể với các bạn đang tập đàn là có một phần mềm tên là AP Guitar Tuner, có thể dowload về máy, cài đặt, và cần thêm một cái head phone có micro. Khi gãy dây nào phần mềm sẽ báo cho biết âm cao hay thấp để có thể cân chỉnh!
 
Chúc thầy và các bạn học đàn sức khỏe!
Thân ái!

No Avatar
Quanglqd on Mon, 08/06/2012 - 04:20

Tốt lắm, ai biết cái gì thì cũng nên chia xẻ với mọi người. Về cái dụng cụ so dây thì có rất nhiều nhãn hiệu và nhiều phần mềm, nhưng đừng vì vậy mà không chịu khó " tập nghe" ( xem 1 video của tôi về vấn đề này)

No Avatar
enix on Mon, 08/06/2012 - 04:52

Trên youtube có clip so dây đàn mẫu, mình nghe rồi lên theo chắc cũng tập được khả năng nghe của mình hả thầy?
http://youtu.be/BlodiM3DUYU